HÀ BÁ LẤY VỢ

 Cách người xưa trị mê tín

Nhiều năm trước, trong một chuyến điền dã dọc sông Hóa (khu Thái Thụy - Thái Bình), tôi tìm hiểu về một ngôi đền thờ Tây Thi - tứ đại mỹ nhân Trung Hoa, mà dân địa phương tin là quê gốc của nàng.

Chưa kịp ngạc nhiên vì câu chuyện ấy, tôi lại gặp một ngôi đền khác: đền thờ một đào hát. Và câu chuyện phía sau khiến người nghe vừa rợn, vừa tò mò, lại vừa khó tin.

Thời Lê, đê sông Hóa liên tục vỡ. Nước lũ triền miên, dân đói khổ. Bà đồng được mời đến “thỉnh” Hà Bá. Kết quả: Hà Bá đòi hiến tế.

Một sân khấu được dựng ngay bên sông. Dân làng thuê đào hát về diễn. Khi đào đang múa hát trên sàn, người ta bí mật chặt cột, để cả sân khấu trôi tuột xuống dòng nước. Đào hát bị hiến cho Hà Bá.

Thương xót, dân lập đền thờ nàng. Đến nay vẫn hương khói.

Đồng cốt, mê tín ở Việt Nam, xét kỹ, phần lớn đều chịu ảnh hưởng từ phương Bắc. Hà Bá cũng là một “thần” như thế. Người đi sông nước xưa nay đều sợ cái tên này.

Lật lại sử sách thời Chiến Quốc mới thấy: mê tín không phải không thể diệt. Người xưa đã làm rồi.

Tư Mã Thiên từng chép một câu chuyện rất nổi tiếng về Tây Môn Báo, người nước Ngụy, sống khoảng thế kỷ V trước Công nguyên - một ví dụ điển hình cho cách trị mê tín bằng lý trí và quyền lực.

Thời Ngụy Văn Hầu, Tây Môn Báo được cử làm huyện lệnh ở ấp Nghiệp. Vừa nhậm chức, ông hỏi các bô lão:

- Dân ở đây khổ vì điều gì nhất?

Họ đáp:

- Khổ vì Hà Bá lấy vợ.

Hỏi ra mới biết: mỗi năm quan tam lão và thuộc hạ thu thuế của dân, trích vài chục vạn để “cưới vợ cho Hà Bá”, phần còn lại chia nhau với đám đồng cốt. Bọn này thấy nhà nào có con gái đẹp thì phán “được chọn”, mang sính lễ tới. Cô gái bị nhốt riêng, ăn chay, mặc lụa, ở trong “nhà trai” bên sông hơn mười ngày. Sau đó được trang điểm như tân nương, đặt lên giường thả trôi xuống sông Hoàng Hà cho đến khi chìm hẳn.

Nhà nào cũng sợ. Nhiều người phải đưa con gái trốn đi nơi khác. Thành quách tiêu điều, ruộng đất bỏ hoang, đói kém càng thêm đói kém. Dân gian truyền miệng: “Không lấy vợ cho Hà Bá thì nước sẽ dâng gi.ết sạch.”

Nghe xong, Tây Môn Báo chỉ nói:

- Lần tới Hà Bá cưới vợ, nhớ báo ta đến tiễn.

Ngày ấy, toàn bộ tam lão, đồng cốt, bô lão và dân chúng tập trung bên sông. Người con gái được đưa ra. Tây Môn Báo nhìn một lát rồi nói:

- Cô này chưa xứng. Phiền bà cốt xuống báo Hà Bá, chờ người khác.

Ông lập tức ra lệnh ném bà cốt xuống sông.

Một lúc sau, ông lại nói:

-Sao bà cốt đi lâu thế? Đệ tử xuống giục đi.

Lại một người bị ném xuống.

Rồi thêm người nữa.

Sau cùng, Tây Môn Báo nói:

- Đàn bà con gái khó trình bày rõ. Phiền tam lão xuống nói cho cặn kẽ.

Tam lão cũng bị quẳng xuống sông.

Lúc này, đám quan lại và bô lão còn lại hoảng loạn, quỳ rạp xin tha, đầu đập xuống đất, máu chảy đầm đìa. Tây Môn Báo thản nhiên:

- Được, ta đợi thêm chút nữa.

Chờ một lúc, ông nói:

- Hà Bá giữ khách lâu quá. Thôi, giải tán.

Từ đó, không còn ai dám nhắc đến chuyện Hà Bá lấy vợ.

Tây Môn Báo cho đào mười hai con ngòi, dẫn nước sông vào ruộng. Ban đầu dân kêu khổ, ông chỉ nói:

- Lúc làm thì mệt, nhưng trăm năm sau con cháu các ông sẽ nhớ hôm nay.

Quả nhiên, đất Nghiệp nhờ thủy lợi mà no đủ, giàu có. Tây Môn Báo trở thành vị quan nổi tiếng, ân đức lưu truyền hậu thế.

Một câu chuyện cũ, nhưng đọc lại vẫn thấy rợn người.

Mê tín không biến mất vì cầu khấn-mà biến mất khi có người dám cắt đứt lợi ích của kẻ nuôi mê tín.

(ảnh mạng- minh họa )

St

Chienslambao.blogspot.com